Ẩm thực của người Thái Việt Nam luôn là một ẩn số thú vị với thực khách phương xa. Đó không chỉ đơn thuần là việc ăn uống, mà là cả một hệ thống tri thức dân gian về thảo mộc và kỹ thuật chế biến cầu kỳ. Có những món ăn mang hương vị rất riêng, mạnh mẽ và khác biệt, thách thức mọi giác quan nhưng lại là linh hồn trong các dịp lễ tết, tiếp đãi khách quý của đồng bào.
Nhắc đến dân tộc Thái chắc chắc chắn bạn sẽ nghĩ ngay đến món đặc trưng là món nậm pịa đúng không , thực chất đây là món ăn khá là dễ ăn của người dân tộc thái nó chỉ xứng đáng được đứng ở vị trí thứ 5 trong đây thôi . giờ hãy cùng tìm hiểu top 5 món ăn khiến thực khách phải khiếp sợ khi thưởng thức ẩm thực dân tộc Thái
5. Nậm Pịa
Nhiều người nhe đến pịa là nghĩ ngay đến cảnh ăn phân động vật rồi đúng không. vì trên mạng bây giờ tràn lan những video làm trái với món ăn đặc biệt này của chúng thôi thật sự món ăn này không giống như những video trên mạng miêu tả đâu. Thực chất Nậm Pịa là món ăn truyền thống dùng để tiếp đãi khách quý, thường xuất hiện trong các dịp lễ quan trọng như cưới hỏi, ăn mừng nhà mới. Người Thái quan niệm: “Báu kin pịa báu hụ lòng quai” (Không ăn pịa không biết lòng con trâu).
Kỹ thuật chế biến: “Pịa” là phần dịch non nằm giữa đoạn ruột non và ruột già của động vật ăn cỏ (trâu, bò, dê). Để có bát pịa ngon, người làm phải chọn con vật khỏe mạnh, lấy pịa ngay khi vừa mổ nhưng vẫn phải lọc kĩ . Pịa được ninh kỹ cùng với lục phủ ngũ tạng, xương sụn và đặc biệt là các loại lá rừng như lá đắng, mắc khén, hạt dổi.
Giá trị ẩm thực: Nậm Pịa có màu nâu đậm, nước dùng sền sệt. Khi ăn, vị đầu tiên chạm vào lưỡi là vị đắng thanh của lá rừng và pịa non, nhưng sau đó là vị ngọt hậu kéo dài. Đối với người Thái, Nậm Pịa không chỉ là món ăn mà còn là vị thuốc dân gian giúp bồi bổ tiêu hóa và giải rượu rất tốt. (thực chất món này khá là dễ ăn , bạn thử tưởng tượng việc người thích ăn trứng ung đó hương vị món này sẽ dến ăn hơn đó )
4. Cá Nhảy
Các bạn hãy tưởng tượng cảnh đưa con cá cho vào mồm nhai nhưng trong khi đó con cá vẫn quẫy nhảy tanh tách trong miệng thì các bạn sẽ câm thấy như nào haha . Thức chất món này khá là khó ăn đó nến muốn ăn được cần người nào có sự can đảm thiệt sự , với lại bụng dạ phải tốt nếu không việc ôm Toilet cả ngày là điều hết sức là bình thướng đó .
Hương vị tổng thể khi đưa lên miệng
Khi bạn dùng thìa múc một ít hỗn hợp gồm cá còn sống nhảy tanh tách, cùng lõi chuối non giòn mát, hoa chuối, rau thơm rừng (húng quế, kinh giới, mùi tàu, lá đinh lăng…), và nước chấm đặc trưng được làm từ nước măng chua (hoặc quả sim rừng chua nhẹ), hạt mắc khén rang thơm, hạt dổi bùi bùi, tỏi, ớt tươi, muối, đôi khi thêm chút vừng rang – tất cả hòa quyện lại thành một trải nghiệm vị giác rất riêng:
- Đầu tiên là cảm giác giòn sần sật từ lớp da mỏng và thịt cá tươi sống, xen lẫn độ giòn mát, thanh của lõi chuối non và hoa chuối – giống như cắn phải một miếng salad rừng siêu tươi.
- Ngay sau đó là vị ngọt thanh tự nhiên của thịt cá suối, không hề tanh (vì đã được “khử” rất khéo bởi vị chua của măng/sim và gia vị núi rừng). Vị ngọt này rất tinh khiết, không giống cá biển hay cá ao thông thường, mà ngọt đậm chất suối nguồn.
- Rồi lan tỏa cái cay tê tê đặc trưng của hạt mắc khén – không cay bỏng rát như ớt thông thường, mà là cay ấm, tê nhẹ đầu lưỡi và cuống họng, tạo cảm giác “nồng nàn” rất núi rừng.
- Xen kẽ là vị bùi thơm của hạt dổi, vừng rang, mùi thơm nồng của rau rừng và tỏi ớt – tất cả tạo nên độ chua – cay – nồng – thơm – bùi cân bằng một cách kỳ diệu.
- Cuối cùng để lại hậu vị là cái ngọt dịu kéo dài, cái tê tê ấm ở họng, khiến bạn chỉ muốn nhấp thêm ngụm rượu táo mèo hoặc rượu ngô men lá và tiếp tục gắp miếng nữa.
Kỹ thuật chế biến: Cá được chọn phải là loại cá suối nhỏ (thường là cá bống hoặc cá pa kình), sống trong dòng nước chảy xiết nên thịt rất săn chắc và sạch. Cá bắt về được thả vào chậu nước sạch cho nhả hết tạp chất. Linh hồn của món ăn nằm ở bát nước dùng được pha chế từ măng chua, hạt dổi, mắc khén, ớt tươi và các loại rau thơm, bắp chuối hoặc là nõn chuối non cùng những gia vị đặc trưng khác . ( HIện nay xuất hiện rất nhiều clip xuyên tạc bôi nhọ món cá nhảy này mong mọi người cân nhắc trước khi tìm hiểu )
3. Lạp Sống – Đặc Sản Từ Thịt Tươi
Lạp sống (hay lạp dăm, thịt băm sống) – món ăn khủng khiếp nhất trong mâm cỗ người Thái Tây Bắc mà ai nghe cũng… lạnh gáy!
Hãy tưởng tượng: miếng thịt tươi rói, còn ấm nóng từ con vật vừa hạ thớt, băm nhuyễn sống nguyên, không qua lửa, không nấu chín. Trộn với nước măng chua lên men tự nhiên, hạt mắc khén tê rần, hạt dổi bùi thơm, tỏi ớt cay xé, rau rừng hăng hăng… rồi đưa thẳng lên miệng. Nhiều người miền xuôi nghe thôi đã thấy ghê sợ: “Trời ơi, thịt sống! Sán lá, giun sán, vi khuẩn E.coli, Salmonella… lỡ nhiễm thì tiêu đời!”. Tim đập thình thịch, tay run run, dạ dày quặn lại vì hình dung cảnh ký sinh trùng bò trong ruột, đau bụng, tiêu chảy, thậm chí nguy hiểm tính mạng. Ai dám thử? Chỉ nghĩ thôi đã muốn bỏ chạy rồi!
Nhưng… đó chính là lúc bạn phải dũng cảm nhất!
Vì với người Thái, lạp sống không phải là “ăn sống bừa bãi” đâu ạ. Thịt phải là thịt tươi nhất, từ lợn đen bản địa hay trâu rừng khỏe mạnh, giết mổ ngay tại chỗ, chọn phần nạc ngon sạch sẽ. Nước măng chua và gia vị núi rừng (mắc khén, dổi, chanh rừng) không chỉ tạo vị mà còn “chín” thịt theo cách truyền thống – acid tự nhiên diệt khuẩn, tê cay “đánh bay” vi sinh vật. Bà con ăn bao đời, lễ hội cưới hỏi giỗ chạp nào cũng có, sức khỏe vẫn tốt, con cháu vẫn khỏe re.
Và khi bạn mạnh dạn đưa miếng lạp đầu tiên vào miệng… ôi thôi! Cái giòn sần sật của da trâu thui (nếu có), vị ngọt thanh tinh khiết của thịt tươi, cái tê tê cay ấm lan tỏa khắp lưỡi từ mắc khén, hậu vị bùi thơm kéo dài từ hạt dổi và rau rừng – tất cả hòa quyện thành một cú nổ vị giác khiến bạn quên hết nỗi sợ ban đầu. Ăn xong chỉ muốn… gắp thêm miếng nữa, rồi uống thêm ngụm rượu cần để “đánh thức” hết hương vị núi rừng. Nhiều người thử lần đầu run rẩy, lần thứ hai đã nghiện, lần thứ ba thì tự hào khoe với bạn bè: “Tao dám ăn lạp sống Tây Bắc đấy nhé!
Kỹ thuật chế biến: Thịt để làm lạp sống phải là phần thịt thăn hoặc mông ngon nhất, vừa mới mổ xong và còn giữ được độ ấm (thịt dẻo). Thịt được băm thật nhuyễn, trộn cùng tiết tươi và các loại gia vị nồng như thính gạo, mắc khén, gừng rừng, húng quế.
Giá trị ẩm thực: Lạp sống có màu đỏ hồng bắt mắt, vị ngọt đậm đà của thịt tươi hòa quyện cùng mùi thơm đặc trưng của các loại thảo mộc rừng. Đây là món ăn giàu dinh dưỡng, thể hiện kỹ thuật dùng gia vị khéo léo của người phụ nữ Thái: “Phắc mị phắc nặm mị cay, nhứa mị nhứa nặm mị lạp” (Rừng có rau suối có cá, có thịt thì phải có lạp).
2. Pà Mẳm (Cá Mắm) – Nghệ Thuật Ủ Men Thời Gian
Pà Mẳm là “kiệt tác” bảo quản của người Thái Tây Bắc – thử thách vị giác kinh điển! Những con cá nhỏ suối hoặc cá nhỡ cắt đôi dọc bụng tươi rói, mổ bụng nhồi muối hạt, thính gạo rang, mắc khén thơm nồng, hạt dổi bùi, riềng sả ớt, lá rừng hăng hắc… xếp chặt vại sành, nén phên tre kín mít, ủ 6 tháng đến 1 năm trong bóng tối nhà sàn. Mở vại: mùi nồng gắt, chua hăng, thối lên men xộc mũi khiến nhiều người buồn nôn, bịt mũi chạy xa! Nghĩ đến vi khuẩn là lạnh gáy, tim đập thình thịch, chân muốn quay đầu.
Nhưng… dũng cảm lên! Đó là nghệ thuật lên men acid tự nhiên diệt khuẩn, an toàn tuyệt đối theo cách dân tộc. Gắp miếng cá đen thẫm, dai dai, hồng nhạt thơm ngậy, ăn kèm xôi nếp nương nóng hổi (“Khẩu tan kin pà mẳm”), cuốn lá sung giòn chát, cà dại , rau thơm rừng (húng quế, kinh giới, mùi tàu, lá đinh lăng…) – bùng nổ! Vị mặn mòi đậm đà, chua thanh dịu, thơm phức mắc khén lan tỏa, béo ngậy kéo dài, quên sạch mùi hôi ban đầu. Ăn xong chỉ muốn gắp thêm miếng nữa !
Nếu các bạn đủ cam đảm , khi đến du lịch Tây bắc đừng ngần ngại gì hãy thử gọi một bái nhỏ thử ăn một lần xem lòng can đảm và bụng dạ mình tới đâu nhé !
1. Thúa Nau (Tương Thối) – Linh Hồn Của Nước Chấm
Đọc đến đây rồi bạn đã biết top 1 món ăn gây ám ảnh nhất cho khách du lịch Tây bắc chưa . không đâu xa nó chính là món này ” Tương Thối ” ( Thúa nau trong tiếng thái )
Thúa nau không hẳn là một món ăn nó là một loại nước chấm nhưng với mùi hương đăng trưng và cách chết biến thì nó xứng đáng đúng top 1 nhé , Tương thối không phải là “thối” theo nghĩa hỏng, mà là một sản phẩm lên men kỳ công: “Báu mị thúa nau , báu pên bữa khẩu” (Không có tương thối, không thành bữa cơm).
Quy trình: Đỗ tương hạt nhỏ được luộc chín tới hoặc là đồ lên , gói vào lá chuối và ủ cho lên men tự nhiên (có thể gác bếp) cho đến khi mọc mốc trắng sền sệt. Sau đó, người ta đem giã nhuyễn cùng muối, ớt, gừng và mắc khén rồi phơi khô thành bánh để bảo quản .
Với món này khi nhà nào làm thì cách 3 nhà sau vẫn ngửi thấy mùi như vậy là bạn biết độ khủng khiếp của món này rồi chứ . Với món này mặc đù nấu hơi cầu kì nhưng mà nhiều người lại rất thích mùi hương này nhé nếu có dịp các bạn nên thử một lần .
Giá trị ẩm thực: Thúa Nau là loại nước chấm “vạn năng”, là linh hồn của bếp lửa người Thái. Người ta có câu: “Ớt cay chấm tương thối, thịt nướng chấm tương thơm”. Mùi thơm nồng nàn của đậu lên men chính là thứ hương vị “gây nghiện”, làm đậm đà thêm từng cọng rau, miếng thịt của vùng cao.
(Muốn biết hương vị của món này như nào thì hãy xem Tại đây nhé )
Lời kết
Ẩm thực người Thái là một bức tranh đa sắc màu, nơi mỗi món ăn đều chứa đựng tình yêu thiên nhiên và sự khéo léo của con người. Như câu hát Thái vẫn thường vang lên bên bếp lửa: “Kin bát nặm pịa đắng, nhớ nhau cả một đời”.
Lưu ý khi thưởng thức:
- Hãy thưởng thức bằng sự cởi mở để cảm nhận được tri thức dân gian.
- Các món ăn này ngon nhất khi được dùng cùng rượu cần: “Rượu cần uống môi, món ngon ăn miệng”.
(Các bài viết có liên quan)
Pingback: Tây Bắc :Top 7 Siêu Hoa Quả Đặc Sản Chỉ Có Tại Nơi Đây